Non pa mwen se Séné Djankal. Nan dat samdi 27 desanm 2025 lan, ant 1è–4è aprè midi, mwen te angaje tèt mwen nan travay rechèch ki fè pati misyon nou BAVTGV, kote nou dokimante listwa, tradisyon, ak reyalite sosyal Fonparizyen.

Mèsi dèske w ap pran nan tan w, pou li travay mwen an ki mande anpil atansyon ak respè pou verite a. Men rezilta rechèch mwen yo.

I. Daprè done mwen jwenn (Jean Alcé Mesy), evolisyon elektrisite nan batiman kòmanse nan Fonparizyen avèk kreyasyon Site riral, lè prezidan François Duvalier te bay yon jeneratè pou moun yo kapab genyen kouran lakay yo ak pou fè ponp dlo a fonksyone. Jiska kòmansman lane 1970, se pratikman sèl kote kay yo te genyen kouran. Nan fen lane 1900 pratik pou rive 2000, pratik achte ti jeneratè (dèlko) pral alamòd. Sa ki vin fè genyen kèk privilejye ki konn genyen ti kouran lakay sitou leswa oubyen nan gran okazyon. Men an 2006, aprè elektrifikasyon zòn nan, moun yo pral kòmanse entegre dispozitif pou klere kay. De 2010 a 2025, dispozitif sila yo vin pi sofistike e pi adapte ak achitekti batiman yo (lekòl, lopital, biznis, elt.)

II. Evolisyon komòd (plonbri) nan Fonparizyen lye ak evolisyon batiman yo. Se sèten premye komòd (plonbri) yo se nan enstitisyon tankou Love A Child Inc., HCM, elt. ou te konn jwenn yo. Men apati lane 2000 yo ki make yon etap enpòtan nan evolisyon konstriksyon nan lokalite a (plis konstriksyon kay an dal, achitekti modèn) vin genyen plis komòd (plonbri). Jounen jodiya pifò enstitisyon (piblik kou prive) genyen komòd (plonbri). Menm patikilye ki alèz finansyèman fè tèt yo yon devwa pou yo genyen lakay yo, anpil fwa se pou yon izaj restren.

III. Malgre tout rechèch mwen pa jwenn done konkrè oubyen fyab sou sipozisyon yon sistèm irigasyon ki ta egziste depi sou tan lakoni. Done mwen jwenn ki eksplwatab yo se Jean Alcé Mesy nan liv li a « Fond-parisien » ki di depi nan kòmansman lane 1900 moun te kòmanse ap raboure tè a pou jwenn yo e yo te menm fè kèk tantativ pou kapte dlo nan Galèt la ki konn sòti lastik la. Toujou selon sa li di se genyen yon Misyon Asistans Teknik Nasyonzini ki ta pral fè yon etid nan lane 1949 pou demontre Fonparizyen se yon rejyon ki kapab pwodui kafe, diri, bannann, kann, elt. Alafen Alcé di fòmèlman se prezidan Dumarsais Estimé ki pral fè kaptaj dlo Galèt pou premye sistèm irigasyon nan lokalite a ke malerezman katastwòf natirèl (siklòn Azèl ak Flora) te detwi.